دردهای اسکلتی عضلانی و اختلالات حرکتی از شایع ترین دلایل مراجعه بیماران به پزشک متخصص طب فیزیکی و توانبخشی هستند. کمردرد، گردن درد، دردهای تیرکشنده اندام ها، ضعف عضلانی یا بی حسی علائمی هستند که می توانند منشأ عضلانی، مفصلی، عصبی یا ترکیبی داشته باشند. در چنین شرایطی، تشخیص دقیق منشأ مشکل مهم تر از هر اقدام درمانی است؛ زیرا مسیر درمان بر اساس همین تشخیص شکل می گیرد. متخصصین طب فیزیکی و توانبخشی با تمرکز بر ارزیابی عملکردی بدن، بررسی همزمان سیستم عضلانی اسکلتی و اعصاب محیطی، و استفاده از روش های درمانی غیرجراحی، نقش مهمی در مدیریت علمی این اختلالات دارند. هدف این رشته صرفاً کاهش درد نیست، بلکه بازگرداندن عملکرد، بهبود کیفیت حرکت و پیشگیری از پیشرفت ناتوانی است. در مجموعه حاضر، ارزیابی و درمان بیماران توسط دکتر غلامرضا رئیسی و دکتر طناز احدی، اساتید تمام طب فیزیکی و توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی ایران، بر اساس همین رویکرد علمی و مبتنی بر شواهد انجام می شود. تمرکز اصلی، تشخیص دقیق، انتخاب درمان متناسب با شرایط هر بیمار و در صورت لزوم، همکاری با سایر تخصص ها برای رسیدن به بهترین نتیجه درمانی است.
متخصص طب فیزیکی و توانبخشی کیست؟
متخصص طب فیزیکی و توانبخشی(Physical Medicine and Rehabilitation) که با عنوان PM&R نیز شناخته می شود، شاخه ای از پزشکی است که بر تشخیص و درمان غیرجراحی اختلالات اسکلتی عضلانی، عصبی و حرکتی تمرکز دارد. این تخصص در ایران از سال ۱۳۴۶ پایه گذاری شد و امروزه یکی از رشته های تخصصی مهم در مدیریت درد و اختلالات عملکردی به شمار می رود. متخصص طب فیزیکی پس از دوره پزشکی عمومی، چهار سال آموزش تخصصی در حوزه های زیر می بیند:
- اختلالات ستون فقرات
- دردهای عضلانی اسکلتی
- بیماری های اعصاب محیطی
- الکترودیاگنوز (EMG/NCV)
- توانبخشی نورولوژیک
- مدیریت دردهای مزمن
- برنامه ریزی توانبخشی پس از بیماریها
نگاه این تخصص صرفاً محدود به استخوان یا مفصل نیست؛ بلکه عضله، عصب، الگوهای حرکتی و عملکرد کلی بدن را به صورت یک سیستم یکپارچه بررسی می کند.
فرم دریافت نوبت ویزیت
به جهت رزرو نوبت ویزیت خود با بهترین متخصصان در کلینیک مجهز طب فیزیکی و توانبخشی ، اطلاعات خود را در فرم زیر پر کنید.
متخصص طب فیزیکی چه بیماری هایی را درمان می کند؟
متخصص طب فیزیکی و توانبخشی به ارزیابی، تشخیص و درمان مشکلاتی می پردازد که بر درد، حرکت، قدرت عضلات و عملکرد فرد تاثیر می گذارند. این تخصص علاوه بر درمان مشکلات اسکلتی عضلانی، در تشخیص اختلالات عصبی و عضلانی، پیشگیری از ناتوانی، بازتوانی پس از بیماری ها و جراحی ها و بهبود استقلال عملکردی نیز نقش دارد.
برخی از مهم ترین مشکلاتی که در طب فیزیکی و توانبخشی بررسی و درمان می شوند عبارتند از:
- دردهای ستون فقرات: کمردرد، گردن درد، دردهای مرتبط با دیسک و سیاتیک
- دردهای حاد و مزمن: از جمله کمردرد حاد، درد حاد زانو و سایر دردهای اسکلتی عضلانی
- مشکلات مفصلی: درد، خشکی و محدودیت حرکتی شانه، زانو، لگن و سایر مفاصل
- مشکلات عضلانی و تاندونی: آسیب های عضلانی، کشیدگی ها و اختلالات تاندونی
- اختلالات عصبی و عضلانی: برخی مشکلات اعصاب محیطی، ضعف عضلانی و اختلالات عملکردی ناشی از آسیب های عصبی
- آسیب های ورزشی و شغلی: مشکلات عضلانی، مفصلی و حرکتی ناشی از فعالیت های ورزشی یا استفاده تکراری از اندام
- اختلالات حرکتی و ناتوانی: مشکلات حرکتی پس از سکته مغزی، بیماری های عصبی، آسیب های عصبی یا برخی جراحی ها
- اختلالات عملکردی کف لگن: برخی مشکلات عضلات کف لگن و اختلالاتی که نیاز به ارزیابی و بازتوانی تخصصی دارند، مانند بی اختیاری ادرار، یبوست، واژینیسموس و برخی مشکلات جنسی در آقایان
- اختلالات عصب صورت: ارزیابی و بازتوانی تخصصی در مواردی مانند فلج صورت، ضعف عضلات صورت، عدم تقارن عضلات صورت و برخی اختلالات حرکتی باقی مانده پس از آسیب عصب فاسیال
نوار عصب و عضله در طب فیزیکی و توانبخشی
نوار عصب و عضله (EMG و NCS) یکی از بررسی های مهم در طب فیزیکی و توانبخشی است که در موارد منتخب، به ارزیابی عملکرد اعصاب و عضلات و افتراق برخی اختلالات عصبی و عضلانی کمک می کند. انجام و تفسیر دقیق این بررسی به دانش، تجربه و دقت پزشک نیاز دارد و نتیجه آن باید در کنار علائم، معاینه بالینی و سایر یافته های بیمار تفسیر شود.
بررسی های الکترودیاگنوستیک در صورت وجود اندیکاسیون بالینی می توانند در ارزیابی یا افتراق مواردی مانند موارد زیر کاربرد داشته باشند:
- رادیکولوپاتی گردنی و کمری
- سندرم تونل کارپال و سایر گیر افتادگی های عصبی
- نوروپاتی های محیطی
- آسیب های شبکه بازویی و اعصاب محیطی
- برخی اختلالات عصبی عضلانی
- برخی اختلالات عصب صورت
- برخی اختلالات مرتبط با عضلات کف لگن
برای آشنایی بیشتر با کاربردها و نحوه انجام و تفسیر نوار عصب و عضله، می توانید مقالات تخصصی منتشر شده در این زمینه را مطالعه کنید.
در صورتی که بررسی بیمار نشان دهد درمان جراحی ضرورت دارد، بیمار برای انجام درمان های جراحی به پزشک مربوطه ارجاع داده می شود.
معرفی دکتر رئیسی و دکتر احدی از بهترین متخصصان طب فیزیکی و توانبخشی
در حوزه طب فیزیکی و توانبخشی، تجربه دانشگاهی، مهارت بالینی و تسلط بر الکترودیاگنوز و تمام جوانب این رشته، نقش تعیین کننده ای در کیفیت تشخیص و درمان دارد. در این مجموعه، دو تن از اساتید برجسته این رشته فعالیت می کنند که سال ها در آموزش، پژوهش و درمان بیماران نقش مؤثر داشته اند.
دکتر غلامرضا رئیسی
غلامرضا رئیسی استاد تمام طب فیزیکی، توانبخشی و الکترودیاگنوز دانشگاه علوم پزشکی ایران هستند. ایشان دارای بورد تخصصی طب فیزیکی و توانبخشی از دانشگاه علوم پزشکی شیراز (۱۳۷۹ تا ۱۳۸۲) بوده و در سال ۱۳۸۲ موفق به کسب رتبه ممتاز در آزمون بورد تخصصی کشور شده اند. از جمله افتخارات علمی ایشان می توان به انتخاب به عنوان پزشک نمونه از سوی سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۴ اشاره کرد.
دکتر طناز احدی
طناز احدی استاد تمام طب فیزیکی، توانبخشی و الکترودیاگنوز دانشگاه علوم پزشکی ایران هستند. ایشان در شهریور ۱۳۸۶ موفق به اخذ بورد تخصصی طب فیزیکی و توانبخشی ایران شده و در همان سال رتبه اول بورد تخصصی کشور را کسب کرده اند. فعالیت حرفه ای دکتر احدی بر پایه رویکرد علمی، تشخیص دقیق و درمان های غیرجراحی مبتنی بر شواهد است.
حوزه فعالیت متخصص طب فیزیکی و توانبخشی
پزشک طب فیزیکی در شرایط زیر نقش کلیدی دارد:
- تشخیص علت دردهای کمر، گردن، زانو، لگن و شانه
- درمان غیرجراحی دیسک های کمری و گردنی
- انجام نوار عصب و عضله (EMG/NCV)
- تشخیص و درمان اختلالات اعصاب محیطی
- درمان آسیب های ورزشی
- اصلاح الگوهای حرکتی
- توانبخشی پس از سکته مغزی و بیماری های عصبی
- برنامه ریزی توانبخشی بعد از جراحی های ارتوپدی
- مدیریت دردهای حاد و مزمن
- توانبخشی بیماریهای کف لگن مثل بی اختیاری ادراری و یبوست مزمن
آدرس کلینیک طب فیزیکی و توانبخشی در تهران
آدرس کلینیک: تهران، خیابان شریعتی، بالاتر از سید خندان، نرسیده به همت، روبروی پارک شریعتی (کوروش)، نبش کوچه پیروز، ساختمان شریعتی، طبقه اول واحد 10
چه زمانی به متخصص طب فیزیکی و توانبخشی نیاز داریم؟
مراجعه به متخصص طب فیزیکی و توانبخشی فقط به دردهای مزمن محدود نمی شود. درد حاد، دردهای عودکننده، ضعف عضلانی، بی حسی، اختلالات حرکتی یا کاهش توانایی انجام فعالیت های روزمره نیز می توانند نیاز به ارزیابی تخصصی داشته باشند.
کمردرد یا گردن درد حاد و مزمن
کمردرد و گردن درد ممکن است به صورت ناگهانی شروع شوند یا برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند. در صورتی که درد شدید باشد، به طور مکرر عود کند، فعالیت های روزمره را محدود کند یا با علائم دیگری مانند انتشار درد به دست یا پا همراه باشد، ارزیابی تخصصی می تواند به مشخص شدن علت و انتخاب روش درمان مناسب کمک کند.
درد زانو و سایر مفاصل
درد حاد یا مزمن زانو، شانه، لگن، مچ و سایر مفاصل، به ویژه زمانی که با خشکی یا محدودیت حرکتی همراه باشد، می تواند نیاز به بررسی داشته باشد. علت این دردها می تواند از آسیب های ورزشی و مشکلات تاندونی تا آرتروز و سایر اختلالات اسکلتی عضلانی متفاوت باشد.
درد منتشرشونده به دست یا پا، گزگز و بی حسی
دردی که از گردن به دست یا از کمر به پا انتشار پیدا می کند و با گزگز، بی حسی یا تغییر حس همراه است، می تواند با درگیری ریشه عصبی یا عصب محیطی ارتباط داشته باشد. در این شرایط، متخصص طب فیزیکی می تواند با معاینه بالینی و در صورت نیاز انجام نوار عصب و عضله، به ارزیابی منشأ علائم کمک کند.
ضعف عضلانی یا کاهش توانایی حرکتی
اگر قدرت یک عضله یا اندام نسبت به گذشته کاهش پیدا کرده باشد، انجام بعضی حرکات دشوار شده باشد یا فرد در انجام فعالیت های روزمره با مشکل مواجه شود، ارزیابی علت ضعف اهمیت دارد. ضعف عضلانی می تواند منشأ عصبی یا عضلانی داشته باشد و در موارد منتخب، معاینه عصبی و بررسی های الکترودیاگنوستیک مانند EMG و NCS به تشخیص کمک می کنند.
ضعف ناگهانی یک طرف بدن، اختلال تکلم، افتادگی ناگهانی صورت یا سایر علائم مشکوک به سکته مغزی نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است و نباید برای مراجعه به متخصص طب فیزیکی منتظر ماند.
آسیب های ورزشی و مشکلات عضلات و تاندون ها
کشیدگی عضلات، برخی آسیب های ورزشی، مشکلات تاندونی و آسیب های ناشی از فعالیت های تکراری از جمله مواردی هستند که می توانند در طب فیزیکی و توانبخشی ارزیابی شوند. هدف از درمان، کنترل علائم، حفظ عملکرد و بازگشت تدریجی و ایمن فرد به فعالیت های شغلی یا ورزشی است.
اختلالات عملکردی کف لگن
برخی مشکلات مربوط به عضلات کف لگن نیازمند ارزیابی دقیق و برنامه بازتوانی تخصصی هستند. بی اختیاری ادرار، یبوست، واژینیسموس و برخی مشکلات جنسی در آقایان از جمله مواردی هستند که در صورت وجود علائم و تشخیص مناسب، می توانند در حیطه ارزیابی و توانبخشی کف لگن قرار بگیرند.
اختلالات عصب صورت
فلج صورت، ضعف عضلات صورت، عدم تقارن عضلات صورت و برخی اختلالات حرکتی باقی مانده پس از آسیب عصب فاسیال می توانند نیازمند ارزیابی دقیق باشند. در این موارد، بررسی وضعیت عصب و عضلات صورت و طراحی برنامه بازتوانی متناسب با شرایط فرد اهمیت دارد.
دردهای مزمن یا عودکننده
اگر درد برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، به صورت مکرر عود کند یا باعث کاهش فعالیت و عملکرد روزمره شود، ارزیابی تخصصی می تواند به شناسایی عوامل موثر و انتخاب برنامه درمانی مناسب و رفع علت اصلی مشکل فرد مبتلا کمک کند.
بازتوانی پس از بیماری ها و جراحی ها
پس از برخی بیماری ها، آسیب های عصبی، سکته مغزی یا جراحی ها، ممکن است قدرت عضلات، تعادل، دامنه حرکتی یا توانایی انجام فعالیت های روزمره کاهش پیدا کند. متخصص طب فیزیکی و توانبخشی می تواند وضعیت عملکردی بیمار را ارزیابی و بر اساس نیاز او برنامه بازتوانی و توانبخشی را تنظیم کند.
تفاوت نقش متخصص طب فیزیکی و ارتوپد
ارتوپدی یکی از پایه های مهم پزشکی است و در درمان آسیب های ساختاری شدید نقش حیاتی دارد.
چه زمانی مراجعه به ارتوپد ضروری است؟ |
|
چه زمانی مراجعه به متخصص طب فیزیکی مناسب تر است؟ |
|
این دو تخصص رقیب نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند. در بسیاری از موارد، ارزیابی اولیه توسط متخصص طب فیزیکی انجام می شود و در صورت نیاز، بیمار به ارتوپد ارجاع داده می شود.
تفاوت متخصص طب فیزیکی و جراح مغز و اعصاب
جراحی مغز و اعصاب در درمان ضایعات ساختاری شدید مغز و نخاع نقش حیاتی دارد. بیش از ۸۰ تا ۹۰ درصد دردهای ستون فقرات با درمان های غیرجراحی کنترل می شوند. بنابراین بسیاری از بیماران در مرحله اول نیاز به جراحی ندارند.
چه زمانی مراجعه به جراح مغز و اعصاب ضروری است؟ |
|
در سایر موارد چه باید کرد؟ | در اغلب دردهای کمر و گردن، ابتدا ارزیابی توسط متخصص طب فیزیکی انجام می شود تا:
|
چگونه برای ویزیت متخصص طب فیزیکی شرح حال دقیق بدهیم؟
تشخیص در این حوزه بیشتر بر اساس شرح حال و معاینه انجام می شود، نه صرفاً تصویربرداری. هنگام مراجعه به پزشک طب فیزیکی و توانبخشی این اطلاعات را آماده داشته باشید:
- محل دقیق درد
- زمان و نحوه شروع
- نوع درد (سوزشی، تیرکشنده، نقطه ای، منتشر)
- شدت درد از ۰ تا ۱۰(از کمترین تا بیشترین میزان)
- عوامل تشدید کننده
- عوامل کاهش دهنده
- انتشار درد
- وجود بی حسی یا ضعف
- درمان های انجام شده و میزان اثر آنها
- سوابق بیماری و داروهای مصرفی
ارائه این اطلاعات به پزشک کمک می کند مسیر درمان دقیق تر و سریع تر تعیین شود.
