چرا ممکن است فیزیوتراپی پاسخ ندهد؟ علت عدم اثر بخشی فیزیوتراپی

در طب فیزیکی از درمان های فیزیوتراپی بصورت گسترده ای استفاده می شود. در حقیقت فیزیوتراپی یکی از بخش های اصلی درمان غیرجراحی مشکلات اسکلتی عضلانی ، نورولوژی ، ارتوپدی ورزشی ، دردهای مزمن و اختلالات پس از جراحی است. با این حال همه بیماران از این روش نتیجه یکسانی نمی گیرند. برخی پس از چند جلسه احساس بهبود چشمگیر می کنند ، اما برخی دیگر حتی با گذشت چندین هفته تغییر محسوسی نمی بینند. این تفاوت نتایج ، پرسش مهمی را ایجاد می کند؛ چرا فیزیوتراپی برای بعضی بیماران جواب نمی دهد و نمونه ای از عدم اثر بخشی فیزیوتراپی را نشان می دهد؟

علت های عدم اثر بخشی فیزیوتراپی چیست؟

برای پاسخ به این سؤال باید مجموعه ای از عوامل تشخیصی ، فنی ، مهارتی ، محیطی و رفتاری بررسی شود. در این مقاله تکمیلی و جامع، دلایل اصلی عدم اثر بخشی فیزیوتراپی را با جزئیات کامل توضیح می دهیم.

تشخیص اشتباه یا ناقص؛ نقطه شروع شکست درمان

تشخیص دقیق زیربنای هر درمان موفق است. در فیزیوتراپی نیز تشخیص تنها بیان یک اسم بیماری نیست؛ بلکه باید منبع درد ، نوع بافت درگیر ، درجه آسیب ، عوامل بهتر کننده ، بیومکانیک بدن ، ضعف ها عضلانی ، محدودیت های مفصلی و الگوهای حرکتی غیرطبیعی مشخص شود. هر کدام از این بخش ها اگر اشتباه تشخیص داده شود ، نتیجه درمان به طور کامل تحت تأثیر قرار می گیرد. این موضوع یکی از عوامل مهم عدم اثر بخشی فیزیوتراپی است. دلایل تشخیص اشتباه عبارتند از:

1. عدم انجام ارزیابی تخصصی اولیه

ارزیابی اولیه به همکاری و هماهنگی بین پزشک تخصص و فیزیوتراپیست بستگی دارد. فیزیوتراپی کار تیمی است. فیزیوتراپیست نیز در جلسه اول ارزیابی را انجام می دهد و با هماهنگی پزشک متخصص ادامه درمان را پیش می برد. برخی مراکز جلسه اول را صرفاً به دستگاه درمانی اختصاص می دهند و ارزیابی دقیق شامل تست های عملکردی ، بررسی پوسچر ، قدرت عضلات و دامنه حرکتی را انجام نمی دهند.

ارزیابی و هماهنگی در ادامه روند درمان و تغییر پروتکل درمانی در صورت عدم پاسخ به درمان مناسب نیز اهمیت دارد و در غیر این صورت باعث عدم اثر بخشی فیزیوتراپی می شود. تشخیص صحیح ، اساس درمان است. برای مثال درد زانو می تواند ناشی از ضعف عضلات لگن ، مشکل در مچ پا ، چرخش لگن ، سندرم پتلورفمورال یا حتی آسیب غضروف باشد. گاهی درد زانو از کمر است. تشخیص نادرست یعنی درمان اشتباه و نمونه ای از عدم اثر بخشی فیزیوتراپی. عدم پاسخدهی به درمان پس از چند جلسه لزوم بررسی و بازنگری در پروتکل درمانی را ضروری می سازد.

2. عدم توجه به عوامل بیومکانیکی

گاهی علت درد ، ضعف موضعی نیست؛ بلکه الگوی حرکتی غلط است. اگر درمانگر تنها روی محل درد تمرکز کند و علت اصلی را اصلاح نکند ، درمان بی اثر می شود و عدم اثر بخشی فیزیوتراپی اتفاق می افتد. تصحیح عوامل بیومکانیکی باعث می شود درمان علامتی نباشد بلکه عامل اصلی بیماری درمان گردد.

3. نادیده گرفتن بیماری های زمینه ای

بیماری هایی مانند دیابت ، کم کاری تیروئید ، آرتریت روماتوئید ، مشکلات عصبی محیطی و کمبود ویتامین D می توانند روند بهبود بافت را کند کنند و نمونه ای از عدم اثر بخشی فیزیوتراپی باشند. گرفتن شرح حال دقیق در این زمینه بسیار مهم است. درمان بیماری اصلی در پاسخ به درمان نیز مهم است.

4. تفسیر اشتباه نتایج تصویربرداری

وجود یک یافته در MRI همیشه به معنای علت درد نیست. گاهی پارگی کوچک منیسک یا دیسک بدون علامت وجود دارد و درد بیمار از منبع دیگری می آید. در نتیجه اگر تشخیص اشتباه باشد ، حتی بهترین درمانگر و پیشرفته ترین تجهیزات نیز نمی توانند نتیجه مطلوب ایجاد کنند و باعث عدم اثر بخشی فیزیوتراپی می شود.

درمان توسط تکنسین یا فرد غیرمتخصص

یکی از مهم ترین دلایلی که بیماران از آن بی خبرند ، این است که در بسیاری از مراکز ، بخش زیادی از کارهای درمانی توسط تکنسین انجام می شود؛ نه فیزیوتراپیست. این خود نمونه بارزی از عدم اثر بخشی فیزیوتراپی است.

چرا تکنسین نمی تواند جایگزین فیزیوتراپیست شود؟

• نداشتن دانش آناتومی و پاتوفیزیولوژی: فیزیوتراپیست می داند کدام بافت درگیر است، مسیر عصب از کجا عبور می کند ، مکانیسم درد چیست و چگونه باید درمان را تنظیم کرد. تکنسین این دانش را ندارد و در نتیجه درمان او ممکن است منجر به عدم اثر بخشی فیزیوتراپی شود.
• عدم توانایی تنظیم شدت درمان بر اساس بیماری: مثلاً در اولتراسوند ، تفاوت بین ۰.۸ و ۱.۲ وات بر سانتی متر مربع کاملاً درمان را تغییر می دهد. این تنظیمات فقط باید توسط فیزیوتراپیست انجام شود و در غیر این صورت می تواند عامل عدم اثر بخشی فیزیوتراپی باشد.
• عدم مهارت در درمان دستی (Manual Therapy): بخش بزرگی از موفقیت فیزیوتراپی با تکنیک های دستی مانند موبیلیزیشن مفصل ، آزادسازی عضلات و تکنیک های بافت نرم حاصل می شود؛ نه دستگاه. نبود مهارت در این بخش نمونه ای از عدم اثر بخشی فیزیوتراپی است.
• عدم توانایی تغییر پروتکل درمانی: درمان باید در هر جلسه بر اساس پیشرفت بیمار تنظیم شود. تکنسین قادر به تصمیم گیری بالینی نیست و این خود باعث عدم اثر بخشی فیزیوتراپی می شود.
• خطر آسیب در صورت اجرای نادرست روش ها: برای مثال تحریک الکتریکی یا لیزر پرتوان اگر به درستی استفاده نشوند ، می توانند باعث التهاب ، تشدید درد یا حتی آسیب بافت شوند و نمونه دیگری از عدم اثر بخشی فیزیوتراپی هستند.
• ارتباط با بیمار: بخش عمده ای از درمان برقراری ارتباط درست با بیمار و درک مشکلات حین درمان است. همچنین مشکلات زمینه ای مثل مشکلات روحی اثر زیادی بر نتایج درمان دارند. برقراری ارتباط درست با بیمار جزو مراحل اصلی درمان است که پس از سال ها مطالعه ، تجربه و تحقیق حاصل می شود. در چنین شرایطی بیمار فکر می کند فیزیوتراپی جواب نمی دهد ، در حالی که درمان اصولی انجام نشده است و باعث عدم اثر بخشی فیزیوتراپی می شود.

دستگاه های بدون کالیبراسیون یا بی کیفیت

تجهیزات فیزیوتراپی برای اثرگذاری باید کاملاً سالم و کالیبره باشند. کالیبره کردن به این معنی است که دستگاه باید از لحاظ خروجی هر چند وقت یکبار بر اساس نوع دستگاه بررسی و تنظیم شود. دستگاه هایی که بدون سرویس کار می کنند ، خروجی واقعی شان با عدد نمایش داده شده متفاوت است و این خود عامل عدم اثر بخشی فیزیوتراپی است.

مشکلات دستگاه های غیرکالیبره

1. شدت کمتر از حد درمانی (Underdose): بیمار ساعت ها وقت می گذارد اما انرژی کافی به بافت نمی رسد و این یکی از نمونه های عدم اثر بخشی فیزیوتراپی است.
2. شدت بیش از حد مجاز (Overdose): می تواند باعث التهاب ، گرم شدن بیش از حد بافت ، آسیب میکروسکوپی و تشدید درد شود و در نهایت به عدم اثر بخشی فیزیوتراپی منجر گردد.
3. پراکندگی انرژی به جای تمرکز: در اولتراسوند ، اگر کریستال دستگاه آسیب دیده باشد ، انرژی پخش می شود و عملاً درمان انجام نمی شود و نمونه ای از عدم اثر بخشی فیزیوتراپی است.
4. ناپایداری جریان الکتریکی: در انواع الکتروتراپی ممکن است دستگاه جریان را یک دفعه زیاد یا کم کند که این مورد نیز باعث عدم اثر بخشی فیزیوتراپی می شود.

پروتکل های ناقص، کوتاه یا غیرعلمی

جلسه درمانی باید استاندارد باشد. درمان مؤثر تنها دستگاه درمانی نیست. یک جلسه استاندارد فیزیوتراپی ترکیبی است از ارزیابی جلسه ای ، مهار درد ، درمان دستی، تمرین درمانی فعال ، اصلاح الگوی حرکتی ، آموزش سبک زندگی و برنامه تمرین خانگی. اگر درمان به دستگاه های ساده محدود شود احتمال اثرگذاری بسیار پایین است و این نمونه ای از عدم اثر بخشی فیزیوتراپی است.

توجه: از جمله نشانه های یک پروتکل ضعیف عبارتند از: هر جلسه همان کار تکراری ، نبود تمرینات هدفمند ، استفاده بیش از حد از دستگاه ، انجام درمان سریع و بدون معاینه که همگی به عدم اثر بخشی فیزیوتراپی منجر می شوند.

عدم پیگیری روند بیمار هم به طور مستقیم باعث بی نتیجه شدن درمان و عدم اثر بخشی فیزیوتراپی می شود.

همکاری ناکافی بیمار

فیزیوتراپی تنها در زمان حضور بیمار در کلینیک اتفاق نمی افتد. بخش مهمی از درمان شامل تمرینات خانگی و اصلاح عادات است. مواردی که درمان را کند یا بی اثر می کنند و باعث عدم اثر بخشی فیزیوتراپی می شوند:

• انجام ندادن تمرینات تجویزشده
• بازگشت سریع به فعالیت سنگین
• رعایت نکردن محدودیت ها
• وقفه طولانی بین جلسات
• نشستن و خوابیدن غلط
• ضعف تغذیه یا کمبود آب بدن

فراموش نکنید که بدن برای ترمیم به همکاری بیمار نیاز دارد.

شدت آسیب یا نوع بیماری

بسیاری از مشکلات مانند: تاندینوپاتی ها ، دردهای مزمن ، پارگی های رباط ، آسیب های دیسک و سندرم های عضلانی مزمن نیازمند هفته ها درمان مداوم هستند. انتظار بهبود سریع غیرواقعی است و باعث تصور اشتباه از بی اثر بودن فیزیوتراپی می شود.

عوامل روان شناختی ، سبک زندگی و عادات حرکتی

درد همیشه فقط یک مسئله فیزیکی نیست. در برخی بیماران عوامل روانی باعث افزایش حساسیت به درد می شود. استرس ، افسردگی ، اختلال خواب ، شغل های بی تحرک ، نشستن طولانی ، ضعف کلی آمادگی جسمانی ، این ها روند درمان را به کندی پیش می برد و نمونه ای دیگر از عدم اثر بخشی فیزیوتراپی است.

جمع بندی پایانی:

فیزیوتراپی شکست نمی خورد؛ مسیر درمان اشتباه انتخاب می شود. اگر این تکنیک درمانی برای فردی نتیجه نمی دهد ، معمولاً به یکی از این دلایل است:

• تشخیص اشتباه
• درمان توسط افراد فاقد صلاحیت کافی
• دستگاه های غیرکالیبره
• پروتکل ناقص
• عدم همکاری بیمار
• شدت یا نوع آسیب
• عوامل سبک زندگی و روان شناختی

فیزیوتراپی بر پایه علم ، ارزیابی دقیق ، مهارت درمانگر و همکاری بیمار بنا شده است. وقتی این چهار ستون در کنار هم قرار می گیرند ، درصد موفقیت درمان بسیار بالا و قابل پیش بینی است. در مقابل ، هرگونه خطا در هر یک از این مراحل می تواند باعث شود بیمار تصور کند: این روش جواب نمی دهد ، در حالی که مشکل ، نحوه اجرا است نه ماهیت درمان و نمونه واضحی از عدم اثر بخشی فیزیوتراپی می باشد.