در سال های اخیر، پی آر پی (PRP) به عنوان یکی از روش های نوین و کم تهاجمی در درمان دردهای اسکلتی عضلانی و مشکلات مفصلی مطرح شده است. بسیاری از بیماران که از دردهای مزمن زانو، شانه، تاندون ها یا آسیب های ورزشی رنج می برند، بعد از امتحان درمان های دارویی و فیزیوتراپی، به دنبال روشی هستند که روند ترمیم بافت را در بدن خود فعال کند. پی آر پی دقیقا بر همین اصل استوار است؛ یعنی استفاده از توان ترمیمی خود بدن برای تسریع بهبود. در ادامه توضیح می دهیم پی آر پی چیست، در چه مواردی استفاده می شود، چگونه انجام می شود و چه مزایایی دارد.
دکتر رئیسی و دکتر احدی از محققین پیشتاز در این زمینه بوده و مقاله آنان دارای بیش از صد و نود و هشت مورد سایتیشن است.این مقاله به عنوان منبع در کتاب ها و مقالات متحده تو رشته های مختلف مورد استفاده قرار گرفته است. همچنین ایشان جزو اولین کسانی هستند که پی آر پی را در ایران به انجام رسانده اند.
قابل ذکر است که استفاده بی مورد و بی رویه از این فرایند باعث شده که به بعضی از بیماران پاسخ خوبی از این درمان دریافت نکنند. همین این امر موجب شده که برخی از بیماران از نتایج درمانی راضی نباشند که البته به علت انتخاب نادرست بیمار است.
پی آر پی چیست؟
پی آر پی مخفف عبارت Platelet-Rich Plasma به معنی “پلاسما غنی از پلاکت” است. خون ما از گلبول های قرمز، گلبول های سفید، پلاکت ها و پلاسما تشکیل شده است. پلاکت ها علاوه بر نقش مهم در انعقاد خون، حاوی فاکتورهای رشد و مواد فعال زیستی هستند که در ترمیم بافت های آسیب دیده نقش کلیدی دارند.
در روش پی آر پی، ابتدا مقدار کمی از خون خود بیمار گرفته می شود. سپس این خون در دستگاهی به نام سانتریفیوژ قرار می گیرد تا اجزای آن از هم جدا شوند. در این مرحله، پلاسمایی که تعداد پلاکت های آن چند برابر خون معمولی است، جدا شده و همان محلول غنی از پلاکت به ناحیه آسیب دیده تزریق می شود.
به زبان ساده، در پی آر پی از خون خود فرد یک “محلول ترمیم کننده طبیعی” تهیه می شود که وقتی در مفصل، تاندون یا عضله مشکل دار تزریق می شود، با آزاد کردن فاکتورهای رشد، روند ترمیم بافت را تقویت می کند. به همین دلیل این روش در طب فیزیکی و توانبخشی به عنوان یک درمان مکمل و کم عارضه برای بسیاری از دردهای مزمن عضلانی- اسکلتی مطرح است.
کاربردهای PRP در درمان درد
پی آر پی در حوزه درمان دردهای اسکلتی عضلانی کاربردهای متعددی دارد. انتخاب بیمار مناسب و تشخیص درست، نقش مهمی در موفقیت این روش دارد. مهم ترین موارد استفاده از پی آر پی در طب فیزیکی و توانبخشی عبارتند از:
۱. آرتروز (خصوصا آرتروز زانو)
یکی از شایع ترین کاربردهای پی آر پی، درمان درد و خشکی مفصل در بیماران مبتلا به آرتروز خفیف تا متوسط زانو است. تزریق PRP در مفصل زانو می تواند با کاهش التهاب، بهبود لغزندگی مفصل و تحریک سلول های غضروفی، به کاهش درد و بهبود عملکرد کمک کند.
بسیاری از بیماران گزارش می کنند بعد از چند هفته تا چند ماه، درد زانو کمتر شده، راه رفتن راحت تر و نیاز به مصرف داروهای مسکن کمتر می شود.
۲. التهاب و آسیب تاندون ها
تاندونیت ها و تندینوپاتی ها مانند التهاب تاندون آشیل، اپی کندیلیت خارجی (آرنج تنیس بازان)، التهاب تاندون کشکک زانو و تاندون شانه از دیگر موارد استفاده از پی آر پی هستند. در این شرایط تاندون به طور مزمن ملتهب و ضعیف شده و درد با فعالیت تشدید می شود.
تزریق PRP در ناحیه تاندون آسیب دیده، با افزایش فاکتورهای رشد در محل، می تواند روند ترمیم الیاف تاندون را تسریع کند و به کاهش درد و افزایش قدرت کمک کند؛ به ویژه زمانی که با تمرینات تخصصی طب فیزیکی و اصلاح الگوی حرکتی همراه شود.
۳. دردهای شانه و پارگی های جزئی روتاتورکاف
در برخی از مشکلات شانه مانند پارگی های جزئی تاندون های روتاتورکاف یا التهاب بورس شانه، پی آر پی می تواند به عنوان بخشی از برنامه درمانی در کنار فیزیوتراپی و اصلاح وضعیت قرارگیری شانه به کار رود. هدف در این موارد کاهش درد، بهبود دامنه حرکتی و جلوگیری از پیشرفت آسیب است.
۴. آسیب های ورزشی
ورزشکاران حرفه ای و حتی افراد فعال که به علت کشیدگی عضلات، آسیب لیگامان ها یا ضربه های تکراری دچار درد مزمن شده اند، می توانند کاندیدای مناسبی برای PRP باشند. این روش به دلیل استفاده از خون خود فرد و عدم نیاز به جراحی، برای بسیاری از ورزشکاران جذاب است؛ زیرا امکان بازگشت سریع تر به تمرینات را فراهم می کند.
۵. دردهای مزمن کمر و مفاصل دیگر
در برخی موارد خاص مانند دردهای مزمن کمر ناشی از مشکلات لیگامانی یا درد مفاصل دیگر (مانند مچ دست، مچ پا و لگن)، بسته به تشخیص متخصص طب فیزیکی و توانبخشی ، پی آر پی می تواند یکی از گزینه های درمانی باشد.
توجه : درمان پی آر پی در مواردی همچون آرتروزهای پیشرفته و یا پارگی های شدید تاندون یا تشخیص اشتباه پاسخ مناسبی برای بیماران به همراه نخواهد داشت.
نحوه انجام پی آر پی
آشنایی با روند انجام PRP به بیمار کمک می کند با اطمینان بیشتری این روش را انتخاب کند و بداند در طول درمان چه مراحلی را طی خواهد کرد.
مزایای PRP
پی آر پی به دلیل ویژگی های خاص خود، در سال های اخیر توجه بسیاری از متخصصان و بیماران را به خود جلب کرده است. اهم مزایای این روش عبارتند از:
- استفاده از ظرفیت ترمیمی طبیعی بدن: یکی از بزرگ ترین مزایای PRP این است که از خون خود بیمار استفاده می شود. یعنی بدن برای ترمیم، از مواد خارجی یا داروهای شیمیایی قوی استفاده نمی کند، بلکه از فاکتورهای رشد طبیعی موجود در پلاکت ها بهره می برد. این ویژگی باعث می شود احتمال بروز واکنش حساسیتی بسیار پایین باشد.
- حداقل تهاجم و بدون نیاز به جراحی: پی آر پی یک روش کم تهاجمی است؛ به این معنی که نیاز به برش جراحی، بخیه یا بستری در بیمارستان ندارد. تزریق در محیط کلینیک و در مدت زمان نسبتا کوتاه انجام می شود. برای بسیاری از بیماران که از جراحی می ترسند یا شرایط جراحی را ندارند، این موضوع یک مزیت مهم است.
- کاهش درد و بهبود عملکرد: هدف اصلی از انجام PRP، کاهش درد و بهبود عملکرد مفصل یا بافت آسیب دیده است. در بسیاری از مطالعات و تجربیات بالینی، بیماران پس از یک دوره چند هفته تا چند ماهه، کاهش درد، بهبود راه رفتن، افزایش دامنه حرکت و کاهش نیاز به داروهای مسکن را گزارش کرده اند. البته میزان پاسخ به درمان در افراد مختلف متفاوت است و به شدت آسیب، محل درگیری و برنامه توانبخشی بستگی دارد.
- امکان تکرار در صورت نیاز: در صورت صلاحدید پزشک، تزریق پی آر پی می تواند در چند جلسه و با فاصله زمانی مشخص تکرار شود. این موضوع به پزشک اجازه می دهد بر اساس پاسخ بیمار، برنامه درمانی را تنظیم کند. تعداد جلسات معمولا بین ۱ تا ۳ نوبت است.
- سازگاری بالا با درمان های دیگر طب فیزیکی: یکی از مزیت های مهم PRP در طب فیزیکی و توانبخشی این است که می توان آن را در کنار سایر روش ها مانند فیزیوتراپی، تمرین درمانی، اصلاح سبک زندگی، کاهش وزن و اصلاح الگوی حرکت به کار برد. این ترکیب درمانی کمک می کند نتایج بهتری در کنترل درد و بهبود عملکرد حاصل شود.
- عوارض نسبتا کم در صورت انجام صحیح: در صورت انتخاب درست بیمار، رعایت اصول استریل، استفاده از تکنیک مناسب و انجام تزریق توسط متخصص، عوارض جدی پی آر پی بسیار نادر است. ممکن است درد و تورم خفیف در محل تزریق برای چند روز وجود داشته باشد که معمولا قابل کنترل است و به تدریج برطرف می شود.
