نوار عصب و عضله یا تست الکترومیوگرافی (EMG) یکی از تست های تخصصی است که به منظور ارزیابی عملکرد اعصاب محیطی و عضلات انجام می شود. این تست ، اطلاعات دقیقی درباره سلامت مسیرهای عصبهای محیطی و عضلات ارائه می دهد و به پزشک کمک می کند تا محل و نوع آسیب عصبی یا عضلانی را به طور دقیق شناسایی نماید.
چرا تست نوار عصب و عضله انجام می شود؟
هدف اصلی از انجام نوار عصب و عضله بررسی سلامت عصب و عضله است. ارتباط بین نخاع و عصبها و عضلات از طریق سیگنال های الکتریکی برقرار می شود و هرگونه اختلال در انتقال این پیام ها می تواند نشانه ای از آسیب یا وجود بیماری باشد. به کمک تست الکترومیوگرافی می توان مشخص کرد که آیا مشکل در خود عضله است یا در عصبی که آن عضله را کنترل می کند. همچنین شدت درگیری، حاد یا مزمن بودن آن یا فعال ئو غیر فعال بودن آسیب را مشخص نمود.
از مهم ترین دلایلی که پزشکان انجام این تست را تجویز می کنند، تشخیص میزان و شدت درگیری عصب در اختلالاتی نظیر دیسک گردن و کمر ، سندرم تونل کارپال ، نوروپاتی محیطی ، میوپاتی ها و بیماری های نوروژنیک مانند ALS است. زمانی که بیمار از علائمی مانند سوزن سوزن شدن اندام ها ، ضعف غیرعادی در عضلات یا اسپاسم های مکرر شکایت دارد ، انجام نوار عصب و عضله می تواند اطلاعاتی دقیق در مورد علت زمینه ای ارائه دهد.
تست الکترومیوگرافی چگونه انجام می گیرد؟
ابتدا عصبها با جریان الکتریکی ضعیفی تحریک شده و پاسخ آنها ثبت می گردد. سپس الکترومیوگرافی انجام می شود. فرآیند انجام تست عصب و عضله معمولاً در محیطی آرام و کنترل شده صورت می گیرد. ابتدا بیمار در وضعیت راحتی قرار می گیرد و پوست ناحیه مورد نظر با محلول ضدعفونی تمیز می شود.
سپس پزشک با استفاده از الکترود بسیار نازک و ظریف شبیه به سوزن ، این الکترودها را درون عضله مورد نظر وارد می کند. این الکترود ها امواج الکتریکی تولید شده توسط فیبرهای عضلانی را در حالت استراحت و هنگام انقباض ثبت می کنند.
داده های ثبت شده به وسیله دستگاه مخصوصی تحلیل می شوند و الگوهای فعالیت الکتریکی بر روی مانیتور نمایش داده می شود. هرگونه ناهنجاری در این الگوها ، مانند افزایش یا کاهش دامنه امواج ، می تواند نشان دهنده آسیب عصب ، التهاب عضله ، یا اختلال در ارتباط عصب و عضله باشد.
پزشک متخصص طب فیزیکی و توانبخشی با تحلیل این داده ها می تواند بیماری هایی مانند نوروپاتی ها ، میوپاتی ها یا اختلالات عصبی ناشی از دیابت یا فشار بر عصب را شناسایی کند.
طول مدت انجام تست بسته به تعداد عضلات مورد بررسی متفاوت است و معمولاً بین 20 تا 90 دقیقه زمان می برد. بیمار در طول انجام تست ممکن است احساس خفیف سوزن سوزن شدن یا انقباض در عضله داشته باشد ، اما این حس موقتی و کاملاً قابل تحمل است. پس از اتمام آزمایش ، ممکن است در محل ورود الکترود ها کمی درد یا کبودی خفیف ایجاد شود که ظرف چند ساعت تا یک روز بهبود می یابد.
انواع نوار عصب و عضله
1. بررسی هدایت عصبی |
| یکی از اصلی ترین بخش های تست نوار عصب و عضله بررسی هدایت عصبی است که به آن NCV نیز گفته می شود. در این روش، الکترودهایی روی پوست قرار داده می شوند و با تحریک الکتریکی خفیف، سرعت انتقال پیام های عصبی اندازه گیری می شود. این بخش از تست الکترومیوگرافی کمک می کند مشخص شود که آیا عصب در مسیر خود دچار فشردگی، التهاب یا آسیب شده است یا خیر. برای مثال در بیماری هایی مانند سندرم تونل کارپال یا گیر افتادن عصب اولنار در آرنج، بررسی هدایت عصبی می تواند محل دقیق اختلال را نشان دهد. |
2. الکترومیوگرافی عضله |
| بخش دوم تست نوار عصب و عضله مربوط به بررسی فعالیت الکتریکی عضلات است که همان تست الکترومیوگرافی یا EMG محسوب می شود. در این روش از الکترودهایی استفاده می شود که داخل عضله قرار می گیرند و فعالیت الکتریکی آن را ثبت می کنند. پزشک با تحلیل این سیگنال ها می تواند تشخیص دهد که مشکل از خود عضله است یا از عصبی که عضله را کنترل می کند. این بخش از تست در تشخیص بیماری هایی مانند آسیب عصب، ضعف عضلانی، برخی بیماری های عضلانی و حتی درگیری ریشه های عصبی در ستون فقرات بسیار کاربرد دارد. |
تفسیر جواب تست الکترومیگرافی به چه صورت است؟
در این مرحله تفسیر جواب تست ، پزشک متخصص بر اساس داده های خام ثبت شده در حین آزمایش ، الگوهای فعالیت الکتریکی عضلات را بررسی می کند تا بتواند حاد یا مزمن بودن، نوع، شدت و محل آسیب احتمالی را مشخص نماید. هدف از این تفسیر ، تشخیص دقیق اختلالات عصبی – عضلانی است و معمولاً به عنوان یکی از مهم ترین بخش های نوار عصب و عضله در نظر گرفته می شود.
هنگام تفسیر جواب تست الکترومیگرافی ، ابتدا فعالیت الکتریکی عضله در حالت استراحت ارزیابی می شود. در شرایط طبیعی ، عضلات در زمان استراحت هیچ گونه فعالیت الکتریکی ندارند. اما اگر در این مرحله امواج غیرطبیعی مانند «فیبریلاسیون» ، می تواند نشانه ای از آسیب عصب یا بیماری های تخریب کننده عضله باشد.
در مرحله بعد ، پزشک واکنش عضله را در هنگام انقباض ارادی تحلیل می کند. در ان حالت از بیمار خواسته می شود عضله مورد نظر را به آرامی منقبض کند. در عضله سالم ، انقباض باعث ایجاد امواج هماهنگ با دامنه مشخص می شود. اما در صورتی که این امواج کاهش یا افزایش دامنه ، تأخیر در پاسخ یا تغییرات غیرطبیعی در شکل خود داشته باشند ، احتمال وجود بیماری هایی مانند نوروپاتی محیطی ، میوپاتی ، یا اختلال در انتقال عصبی عضلانی (مانند میاستنی گراویس) مطرح می شود.
نوار عصب و عضله نوعی مشاوره پزشکی است و مثل آزمایش خون نیست که دستگاه انجام دهد و پاسخ آزمایش برای پزشک معالج ارسال شود. پاسخ به نوار عصب نیاز به گرفتن شرح حال، معاینه دقیق و مشاهده بررسی های قبلی دارد. انجام این تست نیاز به مهارت و دانش کافی در زمینه تفسیر نتایج دارد.
آیا تست نوار عصب و عضله عوارضی دارد؟
به طور کلی باید گفت تست نوار عصب و عضله یک روش کم خطر محسوب می شود و در بیشتر بیماران بدون عارضه جدی انجام می شود.
یکی از شایع ترین احساساتی که ممکن است هنگام انجام تست الکترومیوگرافی تجربه شود، کمی ناراحتی یا احساس سوزن سوزن شدن در زمان تحریک الکتریکی عصب ها است. در بخش بررسی هدایت عصبی، جریان الکتریکی بسیار خفیفی به عصب وارد می شود تا سرعت انتقال پیام های عصبی اندازه گیری شود. این تحریک ممکن است برای چند ثانیه حس ناخوشایندی ایجاد کند، اما معمولاً دردناک نیست و بلافاصله پس از پایان تست از بین می رود.
در بخش دیگر تست نوار عصب و عضله که شامل بررسی فعالیت عضله است، قرارگیری الکترودها ممکن است باعث احساس درد خفیف یا ناراحتی کوتاه مدت شود. برخی بیماران ممکن است پس از انجام تست الکترومیوگرافی تا چند ساعت یا حداکثر یک تا دو روز احساس درد خفیف یا کوفتگی در محل داشته باشند. این حالت معمولاً طبیعی است و بدون نیاز به درمان خاصی برطرف می شود.
در موارد نادر ممکن است کبودی خفیفی در محل قرار گرفتن سوزن ایجاد شود، به خصوص در افرادی که پوست حساس تری دارند یا داروهای رقیق کننده خون مصرف می کنند. البته متخصص قبل از انجام تست نوار عصب و عضله درباره داروهای مصرفی و شرایط پزشکی بیمار سوال می کند تا احتمال بروز چنین مشکلاتی به حداقل برسد.
آیا انجام نوار عصب و عضله برای بیمار درد دارد؟
بسیاری از بیماران پیش از انجام نوار عصب و عضله این پرسش را مطرح می کنند که آیا این آزمایش دردناک است یا خیر. پاسخ به این سؤال تا حدی به آستانه تحمل فرد ، نوع عضله های مورد بررسی و شیوه اجرای تست و مهارت انجام دهنده تست بستگی دارد. با این حال ، می توان گفت که در اغلب موارد ، احساس ناراحتی ایجاد شده در حین انجام این تست خفیف و گذرا است و به ندرت می توان آن را درد واقعی تلقی کرد. در تست الکترومیوگرافی ، پزشک الکترود های بسیار نازک و استریل ، را درون بافت عضله وارد می کند. ورود این الکترود ها ممکن است برای چند لحظه احساس سوزش خفیفی در محل تزریق ایجاد کند ، اما این حس معمولاً سریع برطرف می شود. درد ایجاد شده در تست الکترومیوگرافی از تزریق یک آمپول یا آزمایش خون بسیار کمتر است.
در نوار عصب از الکترودهای سطحی استفاده می شود که روی پوست قرار می گیرند. در این مرحله ممکن است بیمار بخاطر جریان های الکتریکی ، احساس تحریک های خفیف یا انقباض ناگهانی عضله را تجربه کند ، اما این احساس موقتی است و آسیبی به بدن وارد نمی کند.
نوار عصب و عضله در قسمتهای مختلف بدن انجام می شود. بجز نوار عصب دست و پا، از قسمتهای دیگری نیز نوار عصب گرفته می شود. مثلاً نوار عصب صورت در ضعف یا فلج صورت و نوار عصب مقعد در مورد بی اختیاری ادراری و مدفوعی یا در زمینه بیماریها و درد لگن کاربرد دارد.
